Blog

Mayıs 30

Dışbudak Ağacı – Fraxinus Özellikleri

dış budak özellikleri

Dışbudak, zeytingiller (Oleaceae) familyasının Fraxinus cinsini oluşturan türüne göre maksimum boyu 10–30 m arasında değişebilen dolgun ve düzgün gövdeli yuvarlak tepeli ağaç türlerinin ortak adı.

Genellikle sulak ya da derin toprağa sahip yerlerde bulunurlar. Yaprak döken veya bazen herdem yeşil ağaç veya çalı formunda olabilirler.

Morfolojik özellikleri
Yaprak: Tek tüysü yapraklar karşılıklı veya bazen dalların ucunda sarmal dizilişlidir. Yaprak ve yaprakçık sapı tabanı çoğu kez kalınlaşmıştır.

Çiçek: Bileşik salkımlı çiçek kurulu uçta veya sürgünün ucundaki koltuktan ya da önceki yılın yan sürgünlerinden gelişir. Brahteler ince uzun mızraksı olup geçicidir veya bulunmaz. Küçük çiçekler, erdişi, bir eşeyli veya çok eşeylidir. Kaliks 4 dişli veya düzensiz loplu bazen de bulunmaz. Korolla beyaz sarımsı 4 loplu, dip kısmı bölünmüştür veya bulunmaz. 2 Stamen korollanın dibine gömülmüştür. İplikçikler kısa olup çiçekler tam olarak açılınca dışarıya çıkar.

Meyve: Tohumlu taslağı 2 yumurtalık gözlü sarkıktır. Boyuncuk kısa; tepecik 2 yarıklıdır. Meyve uçtaki kanadı uzamış bir kanatlı meyvedır. (samara) Tohumlar genellikle tekli yumurtamsı-dikdörgen biçimindedir. Besidoku etli kökçük diktir.

Türler
Amerika dişbudağı (Fraxinus americana)
Sivri meyveli dişbudak (Fraxinus angustifolia)
Tek yapraklı dişbudak (Fraxinus anomala)
Fraxinus apertisquamifera
Fraxinus attenuata
Fraxinus baroniana
Meksika dişbudağı (Fraxinus berlandieriana)
Kuzey dişbudağı (Fraxinus bungeana)
Karolina dişbudağı (Fraxinus caroliniana)
Fraxinus chiisanensis
Çin dişbudağı (Fraxinus chinensis)
Fraxinus coriariifolia
Fraxinus cuspidata
Kaliforniya dişbudağı (Fraxinus dipetala)
Fraxinus dubia
Adi dişbudak (Fraxinus excelsior)
Fraxinus ferruginea
Himalaya dişbudağı (Fraxinus floribunda)
Fraxinus gooddingii
Küçük yapraklı dişbudak (Fraxinus greggi)
Formoza dişbudağı (Fraxinus griffithii)
Baltık dişbudağı (Fraxinus holotricha)
Ağlayan dişbudak (Fraxinus hookeri)
Fraxinus hupeiensis
Fraxinus insularis
Fraxinus lanuginosa
Oregon dişbudağı (Fraxinus latifolia)
Japon dişbudağı (Fraxinus longicuspis)
Fraxinus malacophylla
Mançurya dişbudağı (Fraxinus mandshurica)
Fraxinus micrantha
Nepal dişbudağı (Fraxinus nepalensis)
Kara dişbudak (Fraxinus nigra)
Fraxinus odontocalyx
Çiçekli dişbudak (Fraxinus ornus)
Pallis dişbudağı (Fraxinus pallisiae)
Chihuahuan dişbudağı (Fraxinus papillosa)
Fraxinus paxiana
Yeşil dişbudak (Fraxinus pennsylvanica)
Fraxinus platypoda
Fraxinus profunda
Fraxinus punctata
Fraxinus purpusii
Mavi dişbudak (Fraxinus quadrangulata)
Fraxinus raibocarpa
Fraxinus rufescens
Çin çiçekli dişbudağı (Fraxinus sieboldiana)
Fraxinus sinensis
Fraxinus sogdiana
Fraxinus spaethiana
Fraxinus stylosa
Teksas dişbudağı (Fraxinus texensis)
Fraxinus trifoliolata
Tropikal dişbudak (Fraxinus uhdei)
Arizona dişbudağı (Fraxinus velutina)
Afgan dişbudağı (Fraxinus xanthoxyloides)

dış budak ağacı hakkında

Gövdesi 1.5 metre çap yapar. Tepe çapı 12 metre civarındadır. Gövde dik, karşılıklı dallı, üzerinde esmer lekeler bulunan gri renkli kabukludur. Olgun ve düzgün gövdeli bir ağaçtır. Gövde yaşlandıkça boz bir renk alır ve derin çatlaklar oluşur.

Çiçekler yapraklanmadan önce açar. Çiçekler önce dik durur, sonra aşağı sarkarlar. Panikul durumlar yaratır. Hermafrodit, erkek veya dişidir. Çiçek örtüsü olmadığı için bitkiye çiçeksiz denir. Çanak yaprakları yoktur. Erkek çiçekler, filamentleri kısa, çiçek tozu korbaları kırmızı renkte, 2-3 etaminden meydana gelir. Dişi çiçeğin ise stigması iki parçalı olan ovaryumu, iki tane de kürek biçiminde steril etamini vardır.

Budamaya çok az gereksinim duyar. Sadece kurumuş, kırımış, şekli bozulmuş dallar kesilerek çıkarılır.

Saçak kökleri çok kuvvetlidir ve su tüketimi çok fazladır. Bu yüzden altında pek az bitki yaşama şansı bulur.

Rutubetli toprakları sever. Humusça fakir, balçık topraklardan hoşlanır. emli, yarı nemli yerlerden hoşlanır, Durgun sulardan hoşlanmaz, Sulak yerlere dikim yapılırken özellikle nehir kenarları ve vadiler tercih edilmelidir. Kış mevsiminde 2-3 ay buzdolabında bekletilmiş tohumlarının ilkbaharda soğuk yastıklara ekimiyle gerçekleştirilir.

Yurdumuzda yetiştiği yerler; Trakya, Kocaeli ve Karadeniz bölgesi. (İzmit, Çankırı, Kastamonu, Samsun, Ladik, Amasya, Gökçedağ, Maraş(Ahır dağı), Mersin(Toros dağları) havalisindeki ormanlar, Kuzey Anadolu dağları)

Avrupadan Kırım ve Kafkasyaya kadar, Avrupanın ve Batı asyanın en çok rastlanan ağaçlarındandır. Kıymetli orman ağaçlarımızdandır.

Peyzaj ve şehir içinde: Genellikle park ve yol kenarlarına dikilir.Yol kenarı süslemesinde sıra halinde kullanıldığı gibi, çim alanların üzerinde tek veya gruplar halinde yetiştirilir. sahildeki dolgu topraklara dikilebilir.

Tıbbi kullanımları: Yaprakları, idrar söktürücü, müshil ve süt ifrazını arttırıcı olarak, infuzyon (%5-6) veya dekoksiyon (%2-3) halinde çok kullanılır. Romatizma ve gut tedavisinde de faydalıdır. Kabukları ateş düşürücü (Avrupa Kınakınası) ve kabız hassalarından dolayı dekoksiyon (%2-3) halinde kullanılır. Tohumların idrar söktürücü etkisi vardır.

Haberler
About admin